Pierwszym krokiem podczas wdrażania systemu zarządzania środowiskowego jest zorientowanie się, jak firma wpływa na środowisko, czyli identyfikacja aspektów środowiskowych. Służy do tego przegląd środowiskowy.

Nie ma jednej określonej metody prowadzenia przeglądu. Każda firma może wykonać go własnym sposobem. Jednak, aby przegląd był zrobiony należycie powinien obejmować całą firmę – wszystkie zachodzące w niej procesy i działania. Należy przyjrzeć się zarówno oddziaływaniom na środowisko związanym z podstawową działalnością firmy (świadczeniem usług, produkcją), ale też tym związanym z administracją, utrzymaniem powierzchni, transportem.

Elementy poddawane przeglądowi w systemie zarządzania środowiskowego

Podczas wykonywania przeglądu środowiskowego dla systemu zarządzania środowiskowego ISO 14001 trzeba uwzględnić wszystkie elementy środowiska, na które firma może wpływać. Ogólnie można podzielić je na cztery grupy:

  1. Powietrze
  2. Woda
  3. Gleba
  4. Bioróżnorodność

Każdy wpływ na przynajmniej jeden z tych elementów będzie aspektem środowiskowym firmy. Wpływ firmy na środowisko może być dwojaki:

  • zabieranie czegoś ze środowiska np. pobór wody, wydobycie kopalin, ograniczanie bioróżnorodności,
  • wprowadzanie czegoś do środowiska np. odpadów, gazów i pyłów, energii w różnej postaci (hałas, wibracje, promieniowanie).

Pewną pomocą podczas przeglądu środowiskowego są też wymagania prawne. Jeśli jakaś kwestia została uregulowana w przepisach (np. wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza) to jest ona ważna (i zwykle szkodliwa) dla środowiska, a więc trzeba uwzględnić ją w aspektach środowiskowych, jeśli dotyczy firmy.

W określeniu wpływu firmy na środowisko przy wdrażaniu systemu ISO 14001 może pomóc lista przedstawiona niżej. Dzieli ona aspekty środowiskowe na grupy tematyczne, które łatwo mogą być przeanalizowane w konkretnej firmie.

Jakie mogą być aspekty środowiskowe w firmie?

  1. Emisje do powietrza

Grupa emisji do powietrza jest bardzo szeroka i dotyczy niemal każdej firmy. Można ją podzielić na mniejsze podgrupy:

  • Emisja gazów i pyłów – uwzględniamy w niej emisję związaną z administracją i utrzymaniem budynków firmy (np. emisja z kotła do c.o., emisja z klimatyzacji), jak też emisję specyficzną dla prowadzonej działalności, np. emisję lotnych związków organicznych z maszyn drukarskich lub przy stosowaniu farb/lakierów. W kwestii emisji należy szczególnie pamiętać o substancjach zubażających warstwę ozonową, których stosowanie jest objęte dodatkowymi przepisami (np. rejestracja w CRO).
  • Emisja hałasu i wibracji – warto zaznaczyć, że pod względem środowiskowym ważny jest tylko ten hałas i wibracje, które wychodzą poza granice działki zajmowanej na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej. Hałas może być przyczyną skarg okolicznych mieszkańców, co podnosi jego istotność jako aspektu środowiskowego firmy.
  • Emisja promieniowania o różnych częstotliwościach i długościach fali, zarówno fal radiowych, promieniowania widzialnego, jak też promieniowania i krótkich długościach fali (UV, promieniowanie rentgenowskie). Emisja promieniowania może oddziaływać na bioróżnorodność, np. sztuczne oświetlenie nocne wpływa na ptaki migrujące.
  1. Energia elektryczna i paliwa kopalne
  • Pobór energii elektrycznej z sieci, co wiąże się zwykle ze spalaniem paliw kopalnych.
  • Wytwarzanie energii – energia z odnawialnych źródeł energii (OZE), przy czym należy pamiętać, że choć sam fakt wytwarzania energii elektrycznej za pomocą OZE jest pozytywny, gdyż ogranicza konieczność wydobycia i spalania paliw kopalnych to same instalacje OZE oddziałują też na inne elementy środowiska (m.in. na bioróżnorodność w miejscach gdzie są montowane). Ten wpływ również należy uwzględnić w swoich aspektach środowiskowych.
  1. Woda
  • Pobór wody, który dotyczy zarówno poboru z sieci wodociągowej, jak też bezpośrednio ze środowiska (np. studnie),
  • Oddziaływanie na wody śródlądowe przez urządzenia hydrotechniczne (np. kanały, śluzy),
  • Oddziaływanie na wody morskie np. poprzez transport morski.
  1. Ścieki oraz wody opadowe i roztopowe
  • Wytwarzanie ścieków bytowych,
  • Wytwarzanie ścieków związanych z działalnością gospodarczą, np. powstających podczas mycia wyrobów na produkcji,
  • Odprowadzanie wód opadowych i roztopowych spływających z dachów, parkingów. Odprowadzenie może być wykonane do systemu kanalizacji burzowej lub bezpośrednio do gleby lub wód (rzeki), co będzie miało różne konsekwencje dla firmy.
  1. Odpady

Postępowanie z odpadami, które może dotyczyć firmy jest różnorakie:

  • Wytwarzanie odpadów – odpady pochodzące z realizacji usług lub produkcji, ale także odpady komunalne („biurowe”). Wytwarzanie odpadów innych niż komunalne będzie ściśle związane z profilem działalności firmy. Niektóre branże będą miały dodatkowe wymagania prawne związane ze „swoimi” odpadami, np. sposób przechowywania i zabezpieczenia odpadów medycznych i weterynaryjnych,
  • Transport odpadów wraz z odpowiedzią na pytanie: „jakie i czyje odpady są transportowane: własne czy cudze?”
  • Przetwarzanie odpadów – odzysk lub unieszkodliwienie odpadów, ale także przygotowanie ich do ponownego wykorzystania,
  • Składowanie odpadów – dotyczy wyłącznie składowisk odpadów. Przechowywanie odpadów w firmie przez określony czas, po którym oddawane są innym podmiotom nazywa się magazynowaniem odpadów.

Oprócz tego co firma robi z odpadami należy określić, z jakimi odpadami ma do czynienia, gdyż inne zasady będą dotyczyły odpadów niebezpiecznych (kody odpadów oznaczone gwiazdką), a inne odpadów innych niż niebezpieczne (kody odpadów bez gwiazdki).

  1. Opakowania i produkty w opakowaniach

Aspektem środowiskowym będzie wprowadzanie na rynek opakowań oraz wyrobów w opakowaniach, które dotyczy zarówno ich produkcji i rozpowszechniania, jak też importu do Polski. Pod pojęciem „rozpowszechnianie” należy tu rozumieć zarówno sprzedaż, jak też nieodpłatne przekazanie. Aspekt ten jest szczególnie ważny, ponieważ kary za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących wprowadzania na rynek opakowań i produktów w opakowaniach mogą być bardzo dotkliwe.

Analizując ten aspekt dobrze jest przy okazji ustalić, czy firma ma podpisaną umowę z organizacją odzysku opakowań. Współpraca pozwala scedować na organizację odzysku część obowiązków podmiotu wprowadzającego opakowania na rynek.

  1. Gleba i ziemia
  • Kopaliny – pozyskiwanie kopalin jest aspektem środowiskowym firmy, niezależnie od tego czy pochodzą one z wnętrza ziemi czy z wyrobiska powierzchniowego,
  • Zmiany ukształtowania terenu, związane w większości przypadków z inwestycjami, np. rozbudową firmy. Zmiany w ukształtowaniu terenu mogą zmieniać stosunki wodne, wpływają także na bioróżnorodność.
  1. Specjalne rodzaje produktów

O wprowadzaniu na rynek produktów w opakowaniach i samych opakowań była już mowa. Są jednak pewne grupy produktów, których wytwarzanie i dystrybucja/sprzedaż oraz import spoza Polski są obwarowane dodatkowymi wymaganiami prawnymi. Należą co nich cztery grupy wyrobów objęte opłatą produktową:

  • Baterie i akumulatory,
  • Sprzęt elektryczny i elektroniczny,
  • Oleje i preparaty smarowe,
  • Opony

oraz inne grupy wyrobów specjalnych objęte specyficznymi wymaganiami, chociażby związanymi z rejestracją wyrobów:

  • Substancje i mieszaniny chemiczne, szczególnie te klasyfikowane jako niebezpieczne,
  • Leki,
  • Produkty biobójcze.

Szczególnym rodzajem produktów są także wyroby plastikowe jednorazowego użytku, które zostały objęte dodatkowymi wymaganiami prawnymi.

Wyroby te warto wyróżnić jako osobne aspekty środowiskowe w systemie zarządzania środowiskowego, ze względu na inne postępowanie niż w przypadku pozostałych typów wyrobów.

  1. Bioróżnorodność

Pod pojęciem bioróżnorodności kryją się wszystkie organizmy żywe, na które może wpływać działalność firmy. Prowadzenie biznesu z reguły przyczynia się do zmniejszenia bioróżnorodności (np. przez zajmowanie powierzchni czynnej biologicznie, uprawę monogatunkową roślin), lecz dotyczy także utrzymania zieleni na terenie firmy, udziału w akcjach sadzenia drzew lub innych wspierających bioróżnorodność.

 

 

Zdjęcie nagłówkowe: Freepik

 

Masz pytania do artykułu?

Zapraszamy do kontaktu!

  

 Artykuł ten jest własnością intelektualną CONSILUM. Może być rozpowszechniany bezpłatnie wszystkim osobom i podmiotom zainteresowanym problematyką systemów zarządzania ISO, jednakże wyłączając cel komercyjny i bez dokonywania jakichkolwiek zmian w tekście. Wszelkie inne rozpowszechnianie wymaga pisemnej zgody autora. Dozwolone jest cytowanie fragmentów materiału z podaniem źródła.