Szkolenia i świadomi pracownicy to podstawa sprawnie działającego systemu ISO 50001 – bez nich nawet najlepiej napisana procedura nie będzie funkcjonować. Wdrażając system zarządzania energią zespół wdrożeniowy na czele z Pełnomocnikiem ds. ISO staje przed wyzwaniem, jak zaangażować pracowników, projektować programy edukacyjne i krok po kroku tworzyć kulturę efektywności energetycznej w firmie.

Dlaczego świadomość pracowników w ISO 50001 jest kluczowa?

ISO 50001 to system, który może realnie zmieniać sposób podejmowania decyzji i codzienne nawyki w firmie. Wymagania normy jasno wskazują, że organizacja powinna zapewnić kompetencje oraz świadomość osób pracujących w obszarach mających wpływ na zużycie energii.

Jeśli pracownicy nie rozumieją, czym jest Znaczące Wykorzystanie Energii (ZWE/SEU), wskaźniki EnPI czy cele energetyczne, będą traktowali system jako kolejny, najczęściej niewygodny obowiązek, a nie narzędzie ułatwiające pracę. Z drugiej strony, dobrze zaplanowane szkolenia pomagają im zobaczyć, że oszczędność energii to nie tylko koszty, ale też większe bezpieczeństwo, mniej awarii i większy komfort pracy.​

Co mówi ISO 50001 o szkoleniach i świadomości?

Norma ISO 50001:2018 wymaga, aby organizacja:

  • określiła kompetencje osób, które wpływają na wynik energetyczny oraz zapewniła im odpowiednie szkolenia lub inne działania rozwojowe,
  • budowała świadomość celów energetycznych, polityki energetycznej i korzyści z poprawy efektywności energetycznej,
  • zapewniła zrozumienie ról i odpowiedzialności w systemie zarządzania energią.

W praktyce oznacza to, że nie wystarczy na etapie wdrażania systemu przeprowadzić jedno startowe szkolenie dla wszystkich. Trzeba zróżnicować programy: inaczej szkoli się zarząd, inaczej operatorów maszyn, a jeszcze inaczej osoby odpowiedzialne za przegląd energetyczny czy analizę wskaźników.

Przed wykonaniem szkoleń, warto spojrzeć na cały proces wdrożenia ISO 50001 szerzej – od przeglądu energetycznego po określenie ZWE – tak, aby szkolenia wspierały kolejne etapy projektu. Pomocny będzie opis wdrożenia SZE na stronie: https://www.consilum.pl/wdrozenia-iso/wdrozenie-iso-50001.

Jakie szkolenia z ISO 50001 będą przydatne?

Dobry program szkoleniowy w ISO 50001 można podzielić na kilka poziomów. Każdy z nich odpowiada na inne potrzeby i jest przeznaczony dla innych odbiorców.

1. Szkolenie dla zarządu i kadry kierowniczej
Celem tego szkolenia jest zrozumienie, że wdrożenie ISO 50001 to inwestycja biznesowa, a nie tylko obowiązek płynący z wymagań prawnych lub od stron zainteresowanych (klientów, banków itp.).​​
Szkolenia dedykowane dla kadry zarządzającej powinny dotyczyć:

  • powodów wdrożenia SZE (koszty energii, ryzyka, wymagania prawne, reputacja),​​
  • roli przywództwa i wyznaczanie celów energetycznych,
  • przeglądu energetycznego i ZWE postrzeganych jako narzędzia do podejmowania decyzji inwestycyjnych,
  • powiązań ISO 50001 z innymi systemami, np. ISO 9001 czy ISO 14001 szczególnie, jeśli w firmie funkcjonują już inne systemy ISO.

2. Szkolenia specjalistyczne (energetyk, pełnomocnik, zespół ds. energii)
Te szkolenia służą przekazaniu wiedzy potrzebnej do planowania, monitorowania i analizowania wyniku energetycznego. Od skuteczności tych szkoleń będzie zależała jakość wdrożonego systemu zarządzania energią, a więc w pewnym stopniu również wynik energetyczny.
Podczas szkoleń dla tej grupy odbiorców powinny być omawiane:

  • wymagania normy ISO 50001 krok po kroku – dobre zrozumienie wymagań pomoże dobrze zaprojektować system ISO,
  • metodyka przeglądu energetycznego, wyznaczanie ZWE, EnPI i linii bazowej,
  • analiza danych, ocena zgodności z wymaganiami prawnymi, planowanie działań doskonalących.

Takie szkolenia dobrze realizować w formie warsztatów, z pracą na rzeczywistych danych z firmy. Szkolenia te mogą odbywać się w trakcie wdrożenia jako część procesu wdrożeniowego.

3. Szkolenia dla pracowników operacyjnych (produkcja, utrzymanie ruchu, logistyka, administracja)
Szkolenia na poziomie operacyjnym służą pokazaniu, jak konkretne zachowania pracowników wpływają na zużycie energii.​​
Program tej grupy szkoleń powinien obejmować:

  • proste zasady efektywnego korzystania z urządzeń (np. sprężarki, piece, linie produkcyjne),​​
  • wyjaśnieniu dlaczego ważne są nastawy, przeglądy i właściwe wyłączanie urządzeń,
  • jakie ZWE występują w zakładzie i co to oznacza dla danego stanowiska pracy.

Takie szkolenia mogą być 1–2 godzinnymi spotkaniami na hali, z przykładami z rzeczywistych procesów. Dzięki przykładom wiedza lepiej trafi do świadomości uczestników, a krótki czas szkolenia pozwoli utrzymać koncentrację i nie zaburzy bardzo dnia pracy pracowników.

4. Inne formy przekazywania wiedzy
Budowanie świadomości to długotrwały proces. Szkolenia są ważne, ale warto wspomóc je dodatkowymi metodami utrwalania wiedzy. Informacje istotne dla ISO 50001 mogą być przedstawione w formie plakatów, infografik, newslettorów czy nawet krótkich filmów. Taka ciągłość przekazu informacji pozwala utrzymać wiedzę w organizacji oraz uświadamia istotność poruszanych zagadnień.

Budowanie kultury efektywności – od szkolenia do nawyku

Szkolenia to początek drogi ku zmianie nawyków ludzi. Aby stworzyć dobrą kulturę efektywności energetycznej, warto stosować proste, ale konsekwentne sposoby działania:

1. Odnoszenie się do rzeczywistej sytuacji firmy
Zamiast mówić podczas szkoleń i w późniejszych akcjach informacyjnych ogólnie o potrzebie oszczędzania energii warto pokazać konkretne dane, jak choćby liczbę wyprodukowanych sztuk na kWh lub ilość kWh potrzebną do wytworzenia sztuki wyrobu. Można też porównywać zużycie energii między zmianami lub liniami produkcyjnymi.

2. Udostępnianie wskaźników efektywności energetycznej w zrozumiałej formie
Wskaźniki wyniku energetycznego nie powinny być trzymane tylko w plikach excell u Pełnomocnika ds. ISO. Warto wywieszać je na tablicach z aktualnymi wynikami (np. kWh na sztukę, zużycie sprężonego powietrza na linię).​​ Pokazywać zmiany wskaźników w czasie np. stosując kolory (zielony – dobrze, czerwony – gorzej niż cel) i krótkie komentarze, co się udało, a co warto poprawić.​

3. Docenianie zaangażowania
Kultura efektywności rodzi się tam, gdzie pracownicy widzą, że ich pomysły są zauważane.​ Czasem zapytanie pracowników o pomysły na ograniczenie zużycia energii lub poprawę efektywności energetycznej przyniesie ciekawe i warte dalszego rozważenia wskazówki. Uwagi mogą być zgłaszane bezpośrednio do zespołu wdrożeniowego lub Pełnomocnika albo pośrednio – poprzez ustalony system zgłaszania usprawnień (np. pudełko na pomysły, formularz online). Za trafne pomysły warto nagradzać – nawet symbolicznie, ale publicznie (dyplom, wyróżnienie na tablicy, mail od dyrektora).​

4. Temat zarządzania energią warto łączyć z innymi pokrewnymi - z bezpieczeństwem i środowiskiem
W wielu firmach funkcjonują już systemy ISO 14001 czy ISO 45001. Na szkoleniach BHP i środowiskowych warto poruszać kwestie zużycia energii, a podczas szkoleń z ISO 50001 odnosić się do spraw środowiskowych i BHP. W wielu przypadkach będzie to naturalnym rozwinięciem tematu.

Jak mierzyć, czy szkolenia działają?

Aby szkolenia i działania informacyjne były traktowane poważnie,  trzeba dowodów, że przynoszą one zamierzone efekty. Najprostszą metodą oceny skuteczności szkoleń będzie porównanie wyników pre-testów i post-testów przeprowadzanych na początku i na końcu szkolenia. Jednak efektywniejszą będzie połączenie oceny szkoleń z danymi energetycznymi monitorowanymi przy wdrażaniu i działaniu systemu ISO 50001. Można porównać wskaźniki efektywności energetycznej przed i po szkoleniu dla wybranych ZWE.To pokaże nie tylko przyswojenie wiedzy, ale też umiejętność jej zastosowania w praktyce.

Także obserwacje z audytów wewnętrznych – czy pracownicy znają swoją rolę w systemie i podstawowe zasady efektywnego korzystania z energii będą formą oceny skuteczności szkoleń. Audyt wewnętrzny będzie tu bardzo pomocnym narzędziem – pozwala sprawdzić, czy wiedza ze szkoleń przekłada się na codzienną praktykę na stanowisku pracy.

Więcej o audytach i wdrożeniu ISO 50001 można poczytać tutaj: https://www.consilum.pl/wdrozenia-iso/wdrozenie-iso-50001.​​

Jeśli natomiast potrzebujesz wsparcia w zaprojektowaniu programu szkoleń dostosowanego do specyfiki Twojej organizacji, możesz skorzystać z usług wdrożeniowych i szkoleniowych CONSILUM – zarówno stacjonarnie, jak i on-line: https://www.consilum.pl/szkolenia-iso. Dzięki temu system ISO 50001 stanie się praktycznym narzędziem do obniżania kosztów energii i budowania kultury efektywności, a nie kolejnym „certyfikatem do szuflady”.

 

 

 

Zdjęcie nagłówkowe: Freepik

 

Masz pytania do artykułu?

Zapraszamy do kontaktu!

  

 Artykuł ten jest własnością intelektualną CONSILUM. Może być rozpowszechniany bezpłatnie wszystkim osobom i podmiotom zainteresowanym problematyką systemów zarządzania ISO, jednakże wyłączając cel komercyjny i bez dokonywania jakichkolwiek zmian w tekście. Wszelkie inne rozpowszechnianie wymaga pisemnej zgody autora. Dozwolone jest cytowanie fragmentów materiału z podaniem źródła.