Jak przeprowadzić przegląd energetyczny wg ISO 50001?
Przegląd energetyczny jest podstawą, na której zbudowany jest system zarządzania energią. Norma ISO 50001 określa ogólne wymagania dla przeglądu energetycznego, a jednocześnie daje dużą elastyczność w sposobie jego wykonywania. Niezależnie jednak od podejścia do przeglądu energetycznego i jego szczegółowości warto przeprowadzić go według kilku etapów.
Etapy przeglądu energetycznego:
- Ustalenie zakresu i granic systemu i przeglądu
Punktem wyjścia w systemie zarządzania energią wg ISO 50001, podobnie jak w każdym innym systemie zarządzania jest ustalenie, w jakim zakresie działalności firmy oraz w jakich lokalizacjach nasz system zarządzania energią będzie miał zastosowanie.
Zwykle cała działalność firmy jest objęta systemem ISO, jednak nie jest to narzucony przez normę ISO 50001 obowiązek. Z sytuacją gdy zakres systemu nie odzwierciedla zakresu działań organizacji spotykamy się m.in. gdy jedna firma ma wiele oddziałów (wówczas nie wszystkie oddziały muszą być w systemie zarządzania energią) lub gdy w ramach jednej lokalizacji zachodzą niezależne od siebie i dobrze rozgraniczone procesy (wówczas jedne procesy są objęte SZE a inne nie). Zakres przeglądu energetycznego będzie zwykle tożsamy z zakresem systemu zarządzania energią.
W ustalaniu zakresu przeglądu energetycznego należy także określić, jakie źródła energii bierzemy pod uwagę. Choć system zarządzania energią kojarzy się głównie z energią elektryczną, to również inne nośniki energii powinny być tu brane pod uwagę (np. gaz, ciepło, paliwa).
- Zebranie danych o zużyciu energii
Gdy już wiadomo, jaki zakres – procesy i lokalizacje – będzie obejmował nas przegląd wówczas należy ustalić, jakie są w nim odbiorniki/konsumenci energii. Słowem – co zużywa energię w systemie zarządzania energią. To najbardziej czasochłonny element przeglądu energetycznego, lecz dobrze wykonany wskaże obszary możliwe do doskonalenia.
Zbieranie danych o zużyciu energii można przeprowadzić w różny sposób. Duże firmy, które mają obowiązek wykonywania co kilka lat audytu energetycznego mogą posłużyć się zawartymi w nim informacjami. Dla mniejszych firm podstawowym źródłem danych będą faktury za energię i dane z systemów monitoringu zużycia energii (odczyty liczników i podliczników energii). Przydatna będzie również dokumentacja techniczna maszyn pozwalająca ustalić zużycie energii przez urządzenia, dla których nie zamontowano w podliczników.
Gromadząc dane o zużyciu energii łatwo będzie wychwycić sezonowość w zużyciu związaną z działaniem systemów grzewczych zimą lub klimatyzacji latem oraz incydentalne, lecz istotne zmiany zużycia wynikające z uruchamiania nowych maszyn/linii, a także „puste okresy”, w których nie odczytywano danych (np. w wyniki awarii urządzeń).
Zbierając dane można od razu grupować je na różne rodzaje konsumentów np.:
- Budynki: produkcja, magazyn, biura.
- Media: sprężone powietrze, ogrzewanie, chłodzenie, oświetlenie.
- Główne urządzenia: piece, sprężarki, linie technologiczne, serwerownie.
Wyniki tego etapu przeglądu energetycznego można przedstawić za pomocą wykresów, które pokażą udział poszczególnych obszarów w całkowitym zużyciu energii. To szybko ujawnia, gdzie występują gdzie energia jest marnowana, np. które urządzenia pracują w trybie jałowym, gdzie odczuwalny jest brak automatyki oraz które maszyny są przestarzałe i zbyt energochłonne.
Dodatkowo warto podczas zbierania danych, pochylić się również nad planami rozwojowymi firmy i związanym z nim przyszłym wykorzystaniem energii, ponieważ już na etapie projektowania zmian można zadbać o późniejsze ograniczenia zużycia energii.
- Określenie ZWE – Znaczącego Wykorzystania Energii
ISO 50001 wymaga wskazania tzw. ZWE – Znaczącego Wykorzystania Energii (SEU - Significant Energy Uses) – czyli procesów, maszyn lub obszarów, które są najbardziej energochłonne, mają największy potencjałem do poprawy wyniku energetycznego lub są kombinacją obu tych czynników. Oświetlenie w biurze lub instalacja HVAC (ogrzewanie, wentylacja, klimatyzacja) może być małym konsumentem energii, ale może oferować większy potencjał poprawy wyniku energetycznego niż niektóre, bardzie energochłonne wykorzystania energii.
Przykłady ZWE w firmach to:
- Sprężone powietrze w zakładach produkcyjnych.
- Piece, suszarnie, kotły technologiczne.
- Systemy HVAC w dużych biurowcach lub szpitalach.
- Linie produkcyjne o pracy ciągłej.
Dobrą praktyką jest sporządzenie listy ZWE z krótkim opisem, dlaczego zostały uznane za znaczące oraz informacjami:
- ile zużywają energii,
- w jakich warunkach pracują,
- czy zżywanie przez nie energii jest uzasadnione technologicznie.
- Wyznaczenie energetycznej linii bazowej (EnLB) oraz wskaźników wyniku energetycznego (EnPI)
Gdy już wiadomo co w zakładzie zużywa energię i ile jej zużywa, można wyznaczyć energetyczną linię bazową. Energetyczna linia bazowa (EnLB – Energy Baseline) to punkt odniesienia, do którego porównywane będą przyszłe wyniki. Ustalenie energetycznej linii bazowej wykonuje się w oparciu o zużycie energii z określonego okresu, np. roku kalendarzowego. Można posłużyć się także danymi uśrednionymi z kilku lat, jeśli zużycie miało duże wahania. W dokładniejszej analizie danych można pokusić się o uwzględnienie zmiennych wpływających na EnLB, np. wielkość produkcji lub ilość dni pracy i zmian. Dzięki temu możliwe będzie odróżnienie sytuacji, w której energia rośnie, bo rośnie produkcja – od prawdziwego pogorszenia efektywności.
Po wyznaczeniu energetycznej linii bazowej czas na wskaźniki wyniku energetycznego EnPI (Energy Performance Indicators). EnPI to wskaźniki, które pokażą, czy firma realnie poprawia efektywność energetyczną. Prostymi wskaźnikami są: kWh / sztukę wyrobu lub kWh / m² powierzchni.
Kto wykonuje przegląd energetyczny w firmie?
We wdrożenie systemu zarządzania energią zaangażowana jest praktycznie każda jednostka organizacyjna firmy. Jednak dla lepszej organizacji często powoływany jest zespół do zarządzania energią, na czele z Pełnomocnikiem ds. systemu zrządzania energią, który koordynuje działania w ramach wdrożenia systemu. On również planuje i wykonuje przegląd energetyczny. Warto, aby w zespole roboczym znalazły się osoby reprezentujące różne działy, w tym szczególnie działy techniczne.
Dokument przeglądu energetycznego ISO 50001
Wyniki przeglądu energetycznego powinny być udokumentowane. Norma ISO 50001 nie precyzuje w jaki sposób, więc organizacje mogą wybrać taką formę, jaka będzie dla nich najodpowiedniejsza. Przegląd może mieć formę zwartego raportu lub grupy dokumentów, z których każdy będzie określać inne elementy przeglądu. Sposób dokumentowania wyników przeglądu energetycznego w systemie zarządzania energią będzie też zależny od ilości danych, a co za tym idzie skomplikowania tematu. Niezależnie jednak od wybranej formy warto przedstawiać dane w sposób graficzny – wykresami, tabelami.
Zdjęcie nagłówkowe: Freepik
Masz pytania do artykułu?
Zapraszamy do kontaktu!
Artykuł ten jest własnością intelektualną CONSILUM. Może być rozpowszechniany bezpłatnie wszystkim osobom i podmiotom zainteresowanym problematyką systemów zarządzania ISO, jednakże wyłączając cel komercyjny i bez dokonywania jakichkolwiek zmian w tekście. Wszelkie inne rozpowszechnianie wymaga pisemnej zgody autora. Dozwolone jest cytowanie fragmentów materiału z podaniem źródła.
