Wdrażając ISO 50001 – System Zarządzania Energią, wiele firm szybko odkrywa, że największym wyzwaniem nie są procedury ani formularze, lecz odpowiedź na jedno podstawowe pytanie:
Gdzie zużywamy najwięcej energii – i dlaczego?
Właśnie na to pytanie odpowiada pojęcie ZWE - Znaczące Wykorzystanie Energii, czyli SEU – Significant Energy Use. To jeden z kluczowych elementów normy ISO 50001 i jednocześnie fundament skutecznego zarządzania energią.
Czym jest ZWE (SEU) według ISO 50001?
W najprostszym ujęciu:
ZWE to proces, instalacja, urządzenie lub obszar, który zużywa znaczącą ilość energii lub ma duży potencjał do poprawy efektywności energetycznej.
Nie chodzi wyłącznie o to, gdzie zużywa się najwięcej kWh czy m³ gazu. Norma ISO 50001 każe patrzeć szerzej i uwzględniać również:
- koszty energii,
- ryzyko wzrostu zużycia,
- możliwość technicznej lub organizacyjnej poprawy.
ISO 50001 nie wymaga, aby firma optymalizowała wszystko naraz. Wymaga natomiast, aby skoncentrowała się tam, gdzie to ma największy sens. Takie podejście pozwala skupić działania na 10–20% obszarach generujących 80–90% zużycia energii. Dzięki temu ustalone później wskaźniki wykorzystania energii (EnPI) oraz cele energetyczne przedsiębiorstwa będą realne i możliwe do badania i osiągnięcia.
Bez wyznaczenia ZWE system zarządzania energią staje się zbiorem ogólnych zasad – zamiast narzędziem realnych oszczędności.
Co może być Znaczącym Wykorzystaniem Energii w firmie?
Informacje co może być zakwalifikowane jako ZWE będą płynęły z przeglądu energetycznego, który jest pierwszym etapem wdrożenia ISO 50001. O przeglądzie piszemy w osobnym Artykule.
Najczęściej rozważanymi ZWE są:
- linie produkcyjne,
- systemy sprężonego powietrza,
- piece, kotły,
- suszarnie, chłodnie i klimatyzacja
Jednak warto przyjrzeć się także innym obszarom/elementom infrastruktury, które również mogą być ZWE:
- Oświetlenie ogólne hal, magazynów i biur (szczególnie w starszych obiektach z oprawami tradycyjnymi).
- Silniki elektryczne napędzające różne maszyny i urządzenia pomocnicze (napędy ogólne).
- Pompy (obiegowe, technologiczne, wody lodowej, wody użytkowej, przeciwpożarowe).
- Wentylatory i systemy wentylacji/wyciągów (wentylacja ogólna, wyciągi technologiczne, odpylanie).
- Systemy transportu wewnętrznego: przenośniki, taśmociągi, podajniki, rolek, wózki automatyczne itp.
- Serwerownie i centra danych / infrastruktura IT (serwery, storage, UPS-y, chłodzenie IT).
- Systemy przygotowania ciepłej wody użytkowej (podgrzewacze, zasobniki, wymienniki c.w.u.).
- Urządzenia i sprzęt biurowy oraz IT w biurach (komputery, monitory, drukarki, kopiarki, sprzęt sieciowy).
- Urządzenia gastronomiczne i cateringowe w stołówkach / kantynach firmowych (piece konwekcyjne, płyty grzewcze, zmywarki przemysłowe).
- Systemy automatyki budynkowej/BMS oraz inne urządzenia w trybie czuwania (stand-by), które w sposób ciągły pobierają energię jako tło energetyczne obiektu.
Jak wyznaczyć ZWE (SEU) w firmie?
Na podstawie danych z przeglądu energetycznego powinna powstać lista potencjalnych ZWE (SEU). Następnym krokiem będzie wyznaczenie tych spośród nich, które rzeczywiście są ZWE (SEU). Do tego posłużyć powinny konkretne kryteria, które mogą w ilościowy sposób opisać każde potencjalne ZWE. Takimi kryteriami mogą być: wielkość zużycia energii (kWh / rok), koszty zużycia energii (zł / rok), stabilność procesu (zmienne vs. stabilne), potencjał oszczędności (wysoki / niski), wpływ na produkcję (krytyczny / pomocniczy). Każdemu z kryteriów należy przyporządkować punktację. Te obszary, które otrzymają najwięcej punktów to właśnie SEU.
Warto przy tym pamiętać, że do oceny potencjalnych SEU wykorzystuje się ocenę potencjału poprawy efektywności energetycznej. Oznacza to, że nawet niewielki odbiornik energii, który nie zużywa najwięcej energii może stać się ZWE, jeśli można w nim najwięcej poprawić.
Jak często aktualizuje się ZWE (SEU)?
Obszary Znaczącego Wykorzystania Energii nie są ustalane raz na zawsze. Powinno być przeglądane w ślad za zmieniającą się sytuacją w firmie. Impulsem do przeglądu dotychczasowych ZWE mogą być:
- istotne zmiany technologiczne w zakładzie,
- nowe inwestycje,
Ponadto norma ISO 50001 wymaga, aby ZWE poddawać przeglądowi również rutynowo, co najmniej raz w roku w ramach przeglądu zarządzania. ISO 50001 wymaga, aby lista SEU była aktualna i uzasadniona danymi.
SEU to punkt centralny ISO 50001. Bez ich prawidłowej identyfikacji nie da się ustalić dobrych celów energetycznych ani wykorzystać potencjały poprawy, jaki dżemie w „pożeraczach energii”. Dobrze wykonana analiza SEU pozwala firmie skupić się dokładnie tam, gdzie energia naprawdę „ucieka” – i zamienić ISO 50001 w narzędzie biznesowe, a nie tylko certyfikat na ścianie.
Zdjęcie nagłówkowe: własne
Masz pytania do artykułu?
Zapraszamy do kontaktu!
Artykuł ten jest własnością intelektualną CONSILUM. Może być rozpowszechniany bezpłatnie wszystkim osobom i podmiotom zainteresowanym problematyką systemów zarządzania ISO, jednakże wyłączając cel komercyjny i bez dokonywania jakichkolwiek zmian w tekście. Wszelkie inne rozpowszechnianie wymaga pisemnej zgody autora. Dozwolone jest cytowanie fragmentów materiału z podaniem źródła.
